درك معانی شب قدر
از مباحث مرتبط با شب قدر بحث عبادت و دعا است. پيش از پرداختن به اين بحث ذكر دو مقدمه لازم مي‌نمايد:

از مباحث مرتبط با شب قدر بحث عبادت و دعا است. پیش از پرداختن به این بحث ذکر دو مقدمه لازم می‌نماید:

:

به گزارش سایت خبری بینانیوز ،‌

معنای تاویلی شب

١- معنای شب از دیدگاه تاویلی در عرفان اسلام، معنای وجودی خاصی است. خواجه نصیرالدین طوسی در کتاب آغاز و انجام در تاویل شب و روز از منظر قرآنی می‌گوید، در واقع خلقت در دید اسلامی حاصل دو قوس نزول و صعود است. یعنی انا لله و انا الیه راجعون. یعنی ما از خداوند آمدیم(هبوط) و بعد باز می‌گردیم(عروج). این مختص انسان‌ها نیست، بلکه همه‌چیز از او آمده و به سوی او می‌رود. تعبیر مرحوم خواجه این است که: آنچه مربوط به پیدایش است در قرآن کریم شب نامیده شده و آنچه مربوط به بازگشت است، روز نامیده شده است. پس اول افول نور است. چون وقتی پیدایش اتفاق می‌افتد نور از درجات عالی‌تر به درجات کمتر و کمتری نزول می‌کند. و دوم طلوع نور است. در هنگام عروج، خرده خرده این نور افزایش پیدا می‌کند. به این سبب عبارت از مبدا به شب کرده‌اند و آن شب قدر است و عبارت از معاد به روز کرده‌اند و آن روز قیامت است. خواجه بیان می‌کند به این دلیل است که به شب قدر، شب می‌گویند و به روز قیامت، روز. چرا که شب قدر، شب خلقت تقدیرات و افول نور است، اما روز قیامت هنگام عروج است و برداشته شدن پرده‌ها. خواجه در ادامه بیان می‌کند که در شب قدر «تنزّلُ الْملائِکهُ و الرُّوحُ فیها بِإِذْنِ ربِّهِمْ مِنْ کلِّ أمْرٍ» اما در روز قیامت «تعْرُجُ الْملائِکهُ والرُّوحُ إِلیْهِ فِی یوْمٍ کان مِقْدارُهُ خمْسِین ألْف سنهٍ» است. هر شب قدر در واقع معادل هزار ماه است اما روز قیامت که نوبت عروج است، چندین برابر است، یعنی آن روز معادل پنجاه هزار سال است.

:

بعد بیان می‌کند: «وچون کمال مبدأ به معاد است همچنانکه کمال شب به روز است و کمال روز به ماه و کمال ماه به سال، پس اگر مبدأ شب قدر است، معاد روز قیامت است و اگر شب قدر نسبت به ماه دارد،(شب قدر از هزار ماه بهتر است. در آن شب فرشتگان و روح فرو مى‌آیند.) روز قیامت نسبت به سال دارد.»

:

پس تعبیر خواجه این است که شب از آن رو شب نامیده شده که تنزل ظهور حق‌تعالی در آن اتفاق افتاده است

از منظر حکما و عرفا شب قدر نماد آفرینش و تقدیر و نیز تجلی و تنزل دهر است در عالم زمان. تجلی خاصی که حلقه وصل عالم تدوین(با نزول کتاب تدوینی خداوند یعنی قرآن) و عالم تکوین(با تقدیر مقدرات کتاب تکوینی خداوند در آفاق و انفس) است.

:

فضیلت شب قدر هم به همین است که تجلی خاص در آن اتفاق افتاده است و هماره روی می‌دهد. به همین جهت، فضیلت آن شب چنان است که در حدیث آمده است؛ «لیله القدر هی اول السنه و هی آخرها». اساسا سالی که نزد اولیای خدا مطرح است، اولش با شب قدر شروع می‌شود (چنانکه آخر سال پیشین نیز محسوب می‌شود). اول سال اولیای الهی آن شبی است که سرنوشت‌شان در آن تقدیر می‌شود تا سال بعد.

 :

تنزل فرشتگان

٢- یکی از نمادهای این شب همان‌طور که در سوره مبارکه قدر آمده، نزول ملائکه بر زمین است. ملائکه کارگزاران خلقت هستند و وظیفه‌ای عام در عالم دارند برای اینکه در طول اسباب مادی(نه در عرض اسباب مادی یا به جای آن‌ها) وظیفه سبب‌سازی در گردش کار عالم را دارند. اما یک وظیفه خاصی ملائکه در شب قدر پیدا می‌کنند و آن تنزل‌شان است. نه تنها ملائکه بلکه روح، که در روایات آمده خلقی بزرگ‌تر عظیم‌تر از ملائکه است، آن هم نزول پیدا می‌کند. روایتی است از امیرالمونین(ع) که بیهقی هم در کتاب «شعب الایمان» نقل کرده است: در آسمان هفتم ملائکه‌ای هستند که به آنها روحانیان می‌گویند و اساسا کاری به عالم جسم ندارند. آنها در شب قدر از پروردگار اجازه می‌گیرند که نزول کنند. در هنگام نزول بر هیچکسی عبور نمی‌کنند، مگر اینکه برای او دعا کنند و به او برکت می‌دهند.

:

نکته جالبی را فخر رازی در تفسیر خود در ارتباط با نزول ملائکه بیان می‌کند. تعبیر او این است که: ملائکه مشتاق به بندگان خداوند هستند. برخی بندگانند که خداوند نسبت به آنها نزد ملائکه مباهات می‌کند. اگر پرسیده شود که آنها چگونه به ما رغبت دارند؟ در صورتی که می‌دانند انسان‌ها معصیت‌های فراوانی دارند. می‌توانیم در جواب بگوییم، آنها به معصیت‌های ما اطلاع ندارند. بیشتر طاعات انسان را به تفصیل می‌بینند و نه معصیت‌های انسان را. چه آنکه خداوند که مخاطب به «یا من اظهر الجمیل و ستر القبیح» است قبایح را بر ای‌شان می‌پوشاند.

:

اعمال شب قدر

حال در شبی با چنین عظمت که ملائکه هم دوست دارند در عالم انسانی حاضر باشند چه کارهایی توصیه شده است؟ همان‌طور که در روایات آمده، برترین اعمال در این شب عبادت است. در روایات داریم که هر عمل صالحی مقبول است، اما برترین عبادت، عبادتی است که منجر به عبودیت شود. اگر شب قدر، شب تحول و تغییر سرنوشت است، بهترین عمل در آن شب توبه و تحول است. حال هرکسی در هر درجه‌ای باشد، کم یا زیاد گناه داشته باشد یا نه، همواره جای توبه و تحول هست. در اینجا این مساله پیش می‌آید که غرض اصلی از تمام عبادات این است که انسان عبودیت داشته باشد. از خودش بگذرد و خودش را نبیند و در محضر حق به جز حق نبیند. مرحوم ملاصدرا در کتاب مفاتیح الغیب تعبیر جالبی را آورده است که: فایده‌ای که در عبادات فکری و بدنی انسان هست آن است که آیینه قلب انسان صاف شود و آلودگی‌ها از وجود او کنار رود. و اگر عمل محبوب دانسته شده برای این است که فرد به معرفت برسد. بعد اشاره می‌کند به این نکته که: در حدیث است که یک ساعت تفکر از ۶٠ سال عبادت بهتر است. ملاصدرا از این نتیجه می‌گیرد که همان‌طور یک ساعت تفکر برتر از ۶٠ سال عبادت تلقی می‌شود، شب قدر هم از هزاران ماه برتر است. به عبارت دیگر ملاصدرا درصدد بیان این نکته است که جوهره عبادات همان معرفتی است که با تفکر و تمرین قلب و خشوع و خضوعی که به واسطه آن تفکر به دست می‌آید، حاصل می‌شود. در ادامه این بحث ملاصدرا کلام ابن سینا را مطرح می‌کند؛ ابن سینا ضمن نقل این حدیث نبوی که «ای علی وقتی که مردم به خالق‌شان با انواع نیکی‌ها و اعمال صالح تقرب پیدا می‌کنند تو با عقل و با تفکر به او تقرب بجو تا از آنها پیشی بگیری.» این همان عبادتی است که به عبودیت می‌انجامد.

:

بعد دیگری از عبادات مرحله دعا است. دعا در بعضی از روایات مخ عبادت دانسته شده است. «الدعا مخ العباده»

با این دعا و نجوا و رویکردی اینچنین بنده به حق حتی می‌تواند، تقدیراتش را هم تغییر دهد. در اینجا بحث دفع بلا توسط دعا و تغییر مقدرات توسط دعا مطرح می‌شود. شبهه‌ای را بعضی مطرح کرده بودند که اگر مقدرات ما از قبل مشخص شده است، دعای ما چه فایده‌ای دارد؟ در حالی که در قرآن کریم این نکته مطرح شده است «وقال ربُّکُمُ ادْعُونِی أسْتجِبْ لکُمْ إِنّ الّذِین یسْتکْبِرُون عنْ عِبادتِی سیدْخُلُون جهنّم داخِرِین»

:

اگر این توهم پیش بیاید که دعا چگونه می‌تواند با قضا و قدر الهی سازگاری داشته باشد و می‌تواند آنها را تغییر دهد؟، جواب اجمالی که حکما و عرفا مطرح کرده‌اند و سابقه در روایات نیز دارد این است که خود دعا هم جز قضا و قدر است. یعنی همان‌طوری که اعمال ما با علل و عواملی رقم می‌خورد، یکی از علل همین دعاها است. در روایات هم داریم که فردی از امام صادق(ع) سوال می‌کند؛ آنچه به مردم می‌رسد به واسطه سرنوشت‌شان است یا به‌واسطه اعمال‌شان؟ امام(ع) در جواب بسیار دقیقی می‌فرمایند؛ قدر و عمل مانند روح و جسد هستند. آنها از هم منفک نیستند. روح بدون جسد نمی‌تواند حس و ادراک کند و جسد بدون روح نمی‌تواند حرکتی داشته باشد. وقتی که این‌قدر و عمل با همدیگر جمع شدند قوت پیدا می‌کنند و به سمت مصالح پیش می‌روند. در روایت دیگر هم سوال شده که وقتی شخصی مریض می‌شود آیا دعا کند یا صرفا سمت قدر و سرنوشت برود. می‌فرمایند خودِ دعا هم جزو قدر است. در روایت دیگر آمده که رقیه(و دوا) هم جزو قدر است. این طور نیست که وقتی فرد مریض می‌شود به بهانه قضا و قدر نه به سمت دوا برود و نه به سمت دعا. می‌فرمایند باید به سراغ اینها برود زیرا همه اینها جزو سلسله عواملی است که اراده خداوند به وسیله آنها قابل تحقق است. اینها هم جزو قدر محسوب می‌شوند. این را مرحوم ابن سینا در رساله «سر قدر» به خوبی توضیح داده است و ارتباط این معنا را مرحوم ملاصدرا با نحو و اثبات توضیح داده است که چطور در لوح محو و اثبات سرنوشت‌ها می‌تواند تغییر پیدا کند.

 :

پنهان بودن شب قدر

دو نکته از بحث باقی می‌ماند. یکی بحث مخفی بودن شب قدر است و دیگری بحث ادراک شب قدر. در مورد مخفی بودن شب قدر فخر رازی در ذیل تفسیر سوره قدر کلامی دارد که: اساسا پنهان داشتن یک سلسله از امور دلالت بر عظمت و حرمت آنها دارد و لازم است حرمت آنها حفظ شود. مثال می‌زند و می‌گوید در روایت داریم که خداوند رضایت خود را در همه طاعت‌ها قرار داده است تا اینکه مردم در همه طاعت‌ها رغبت کنند. معصیت خود را در معاصی پنهان کرده تا مردم از همه معاصی بپرهیزند و ولی خویش را در بین مردم پنهان کرده تا اینکه مردم همه را احترام کنند. اجابت را در دعا قرار داده تا اینکه همه انواع دعاها را مردم انجام دهند و اسم اعظم خود را در بین اسما مخفی کرده تا همه اسما تعظیم و تکریم شود. همین‌طور هم شب قدر را مخفی کرده تا اینکه همه لیالی ماه رمضان تکریم شود. اما اینکه چرا از بین شب‌های ماه مبارک رمضان، سه شب مشخص شده است، البته معصومان فرموده‌اند بر ما واضح است که کدام شب شب قدر است اما بهتر است که آن شب‌های دیگر را هم درک کنید تا زمینه‌ساز درک کامل شب قدر شود. زیرا بر اساس حدیثی در شب نوزدهم تقدیر سرنوشت‌ها صورت می‌گیرد، در شب بیست و یکم آن تقدیر ابرام می‌شود(به مرحله قضا می‌رسد) و در شب بیست‌وسوم امضا می‌شود.(اشاره به سه مرحله از مراحل تحقق موجودات که براساس روایات تا اراده حق تعالی اجرا شود باید سه مرحله قدر، قضا و امضا را بگذراند)

 :

ادراک شب قدر

اما معنی ادراک شب قدر دقیقا چه چیزی هست؟

معنی ادراک شب قدر در اینجا ارتباط وجودی پیدا کردن و نه صرفا فهیمدن یا بیدار ماندن است. این بحث دقیقا مثل بحث اسم اعظم است. معنی فهمیدن اسم اعظم این نیست که انسان یک لفظی را بفهمد و اینکه گفته شده کسی که اسم اعظم را بداند هر دعای او مستجاب می‌شود، اسم اعظم یک لفظ نیست.

:

همان‌طور که عرفا گفته‌اند اسم اعظم کمالات الهی است و آن کسی که اتصال وجودی به این کمالات پیدا می‌کند، همان کسی است که اسم اعظم در او تجلی پیدا می‌کند. نزد هر کسی که به آن درجه فنا و بقا رسیده باشد با هر اسمی تواند آن کار را انجام دهد(به تعبیر دعای سحر: و کل اسمائک کبیره). در مورد شب قدر هم ادراک صرفا به معنای فهم یا بیدار ماندن نیست بلکه یک نحو ارتباط وجودی پیدا کردن است. البته این درجات دارد. مثلا وقتی در مورد ائمه اطهار(ع) صحبت از ادراک لیالی قدر می‌شود به خاطر احاطه وجودی که انسان کامل بر مراتب هستی دارد، آنها خودشان اتحاد وجودی با لیالی قدر دارند. امام باقر(ع) می‌فرمایند که شب قدر هیج‌وقت بر ما مغفول نمانده است چون در آن شب‌ها است که ملائکه دایما بر ما طواف می‌کنند.

:

این یک نحو از ادراک لیالی قدر است. چون در واقع همان‌طور که عارفان شیعه مطرح کرده‌اند بنیه انسان کامل خودش لیله القدر است. همچنین در تفسیر فرات کوفی آمده که در تعبیری می‌گویند؛ فاطمه(س) خود شب قدر است(اتحاد انسان کامل و لیله قدر اشاره به نقش او در پیدایش و جریان امور هستی دارد) و اگر کسی حضرت زهرا را آنچنان که سزاوار است بشناسد لیالی قدر را درک کرده است. البته این امر منحصر به آن حضرت نیست و اگر کسی امیرالمومنین یا ائمه معصومین را آن‌طور که حق‌شان ‌باشد بشناسد، لیالی قدر را درک کرده است. درک لیالی قدر درجات دارد و اولیایی که به این درجه رسیده‌اند طبعا برترین ادراک را از لیالی قدر دارند. اما آیا دیگران از این درک لیالی قدر بی‌بهره هستند؟ همان‌طور که ذکر شد این مساله درجات دارد و اتفاقا راه‌هایی هم در روایات ذکر شده است. امام در پاسخ به سوالی در باب شب قدر فرموده‌اند، اگر می‌خواهید شب قدر را درک کنید صد مرتبه سوره مبارکه دخان را در هر شب ماه رمضان بخوان، آن موقع واضح می‌شود که شب قدر در ماه مبارک رمضان است و گاه حضرت اشاره به تجربه معنوی می‌کنند و در حدیثی که در تفسیر نورالثقلین ذیل سوره قدر آمده به این مضمون می‌فرمایند که از علائم ادراک لیالی قدر این است که رایحه‌ای خوش احساس می‌کنی، اگر شب قدر در فصل سرما باشد گرمایی در درون خودت احساس کنی و اگر هم در گرما باشد، نسیم خنکی در درون خودت حس می‌کنی. البته ظاهرا اشاره به تجربه‌های معنوی و باطنی(گرمای ایمان یا برد الیقین و رایحه ایمان بسان نفس الرحمان) است. البته شایسته نیست از کمترین حد ادراک و شب‌زنده‌داری این شب‌ها غافل بود چون فی الجمله ما لا یدرک کله لا یترک کله.

:

آب جیحون را اگر نتوان کشید/ هم ز قدر تشنگی نتوان برید

دوست دارد یار این آشفتگی/ کوشش بیهوده به از خفتگی

اندر این ره می‌تراش و می‌خراش/ تا دم آخر دمی فارغ مباش

تو به هر صورت که باشی می‌طلب/ تا به چاهی در رسی‌ ای خشک لب

٭استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه شیراز

./.


برچسب :    ، ، ، 
  • ارسال ایمیل به دوستان در یاهو
  • اضافه کردن به Google Bookmarks
  • داغ کن - کلوب دات کام
  • Reddit
  • Twitter
  • facebook
  • balatariin
  • RSS
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 امتیاز از : 500 out of 5)
Loading...

نظرات کاربران

  • – اعیاد به نوبت می رسند. عید نوروز در پی زمستان، عید قربان پس از پایان روزهای خاطره انگیز آسمانی مناسک حج و عید سعید فطر در پایان روزه های روزشمار ماه مبارک رمضان. حلاوت عید فطر بیش از همه است چون هم روزه دارد و هم فطریه، هم سحر دارد و هم افطار، هم تطهیر دارد و هم مطهر، هم قدر دارد و هم مقدر و هم شهر است و هم شهور.
    – برای آنکه بدانیم به جائی رسیده ایم به نگفتنی های خود بیندیشیم، به کارهائی که برای خاطر خدا به مردم، میهن و نسلهای بعدی انجام داده ایم و پرهیز داریم از فاش شدن آنها و تنها در دل خود می گوئیم”و ما ادریک” یعنی چه می دانند”؟ خدا این واژه را در جائی هائی بکار می برد که می داند انسان از درک آن عاجز است مثل “و ما ادریک ما الیله القدر” (چه می دانی شب قدر چیست)، “و ما ادریک ما الحطمه” (چه می دانی آتش جهنم چه است)، “و ما ادریک ما یوم الدین”(چه می دانی روز جزا را) و… بخدا یک “ما ادریک” گفتن به یک دنیا داشتن می ارزد.
    – بنظرمی رسد نقش شب قدر در ماه مبارک رمضان بمانند نقش سوره نور در بین ۱۱۴ سور قرآن است. سوره نور، سوره ۲۶ قرآن است و شب قدر یکی از سه شب های ۱۹، ۲۱ یا ۲۳ ماه رمضان(به روایت اهل تشییع) و یکی از ده شب آخر ماه رمضان (به روایت اهل تسنن) است. تو گوئی منبع درخشان کتاب با سوره نور است و منبع رخشان ماه مبارک رمضان با شب قدر است.
    روزه الم نیست انعام خداست
    خوردن روزی بدست خداست
    شهر صیام است بگیر روزه ها
    سفره فراخ است به نزد خداست
    ————
    شهرک ما را به ما بسته اند
    شهر خدا را کجا بسته اند
    شهر قدیم است بنام صیام
    موزه این شهر کجا بسته اند
    ————
    روزه به ماه است تماشا کنید
    بیمه قدر است تماشا کنید
    سیل نزول است به نذر خدا
    سفره ماه است تماشا کنید
    ————
    گر مرا در خانه ای میهمان کنند
    به که در خوان خدا میهمان کنند
    سفره دارد گونه گون مایرزقون
    شهر که آید شهرها میهمان کنند
    ————
    علی از ما و ما هم از علی ایم
    بگوئیم یا علی ما هم علی ایم
    بگویند روز قدر روز غدیر است
    بقدر روز قدر ما هم علی ایم

    رای شما: Thumb up 1 Thumb down 0


ارسال نظر

مشاهده قوانین ارسال نظر

  • جديدترين خبرها
  • منطقه آزاد ماکو
  • بازار
  • ورزش
  • جامعه
نظرسنجی

نمره شما به دولت دکتر روحانی؟

مشاهده نتایج

Loading ... Loading ...
ديدني ها
داغترين ها
تبليغات

تبلیغات در سایت خبری بینانیوز

درج آگهی

خرید اینترنتی



نتایج زنده مسابقات بهمراه جدول لیگ

خبرهای خبرگزاری ها

براي مشاهده جديدترين خبرهاي درج شده در خبرگذاري هاي ديگر از ليست بالا خبرگذاري خود را انتخاب نماييد

عضویت در خبرنامه


 

برای دریافت خبرهای سایت در خبرنامه عضو شوید
بينانيوز ، بينش و بينايي مي بخشد - Copyright © 2016 RSS